De Rotstermolen
Tijdens de archeologisch onderzoek, welke in opdracht van de gemeente Skarsterlân is gedaan voor de uitbreiding van Rottum, is de mogelijke lokatie gevonden waar vroeger de Rotstermolen heeft gestaan. De rode punt in het kaartje hieronder (bij punt 35) geeft de mogelijke vindplaats van de molen aan.
In de bestemmingsplan van Rottum - Nij Sân wordt melding gemaakt van niet één, maar zelfs twee molens. De rode stip geeft aan waar de molens en woning ongeveer hebben gestaan.
In het boekje "Strijd in de Veenpolder" van dhr G.D. Wijnja wordt melding gemaakt van de molen. De "Rotstermolen" was een korenmolen, die heeft gestaan aan het begin van de Lijkweg, een pad dat vanaf de Hogedijk liep en tegenwoordig Molenlaan wordt genoemd. Er bestaat een aantekening uit 1507 die al duidt op het bestaan van de molen. De molen bestond niet uit met een riet gedekte achtkante romp (zoals de veenpoldermolens later), maar het molenhuis had de vorm van een rechthoekige kast die om een zware houten spil, de standaard, kon draaien.
De standerdmolen te Rottum zal er zo ongeveer uit hebben gezien. Dit is een foto van de in een storm gevelde standerdmolen "De Rot" aan de Lits te Rottevalle.
Op 28 maart 1604 wordt de "Rotstermolen" met huis erbij voor 850 Philippusguldens verkocht. Op de Schotanuskaart van 1718 staat de molen aangegeven ten zuiden van de kerk. In 1782 wordt de knecht van de molenaar Durk Gosses door baldadige Kompanijsters lastig gevalen, wat leidde tot een proces waarbij de molenaar als getuige werd opgeroepen.
Ten noorden van de molen heeft de bakkerij van Durk Gosses gestaan, want naast molenaar was Durk ook bakker, wat in het begin van de vorige eeuw is afgebroken. In de directe nabijheid van de molen heeft een zogenaamde chercherswoning gestaan, waarin een soort commies woonde die toezicht moest houden op het gemaal van de molenaar. Voor elke zaak consumptiemeel was de molenaar belasting verschuldigd, een zeer gehate accijns die heel wat onlusten tot gevolg had.
De Rotstermolen is tussen 1813 en 1816 afgebroken.
In dit weiland heeft vroeger de Rotstermolen gestaan. Dit gebied wordt in de toekomst bebouwd volgens de bestemmingsplan Rottum - Nij Sân.
4 mei viering
Op 4 mei worden overal in Nederland de oorlogslachtoffers herdacht, niet alleen van de Tweede Wereldoorlog, maar ook voor alle oorlogen waarbij slachtoffers vielen. Om de slachtoffers te herdenken wordt bij de verschillende oorlogsmonumenten een krans gelegd. 's Avonds wordt om acht uur een stilte van twee minuten gehouden, waar een ieder eventjes kan denken aan al het leed dat is geschied...
Kamp DWP
DWP is de naam van onze voetbalclub, wat "De Wite Peal" betekent. "De Wite Peal" is niet bedoeld om een doelpaal aan te duiden, maar het is een witte grenspaal die vroeger bij het kamp DWP heeft gestaan bij de Wolvedyk. De grenspaal gaf de grens aan tussen de gemeente Haskerland en Doniawerstal.
Het kamp werd gebouwd voor de opvang van werklozen, die bij de drooglegging van het Rohelsterwiide werden te werkgesteld.
In de Tweede Wereldoorlog werd dit kamp gebruikt door de Duitsers als werkkamp. Op 20 augustus 1942 vertrokken ongeveer tachtig Joodse mannen uit Leeuwarden naar het werkkamp De Wite Peal te Rohel. De avond tevoren had de opperrabijn nog een dienst in de synagoge geleid en hen bemoedigend toegesproken. Vijf opgeroepenen verschenen echter niet voor het transport, zij doken onder met hun gezin.
De andere 75 werden, met nog 40 Joden uit andere delen van Nederland, in de barakken van DWP geplaatst. Zij moesten (onder dwang) helpen bij het ontginnen van de grond. Een buurtbewoner herrinnert zich nog dat de Joden 's avonds verplichte exercitie kregen in het kamp.
In het voorjaar van 1944 zijn zij, onder bewaking van een aantal Duitsers, te voet door Rotsterhaule en Sintjohannesga vertrokken naar het station in Heerenveen. Daarna zijn zij per trein doorgevoerd naar de vernietigingskampen in Duitsland...
Na de Tweede Wereldoorlog werd het kamp bewoond door Zuid-Molukkers die uit Indonesië waren weggetrokken en in Nederland in diverse kampen werden opgevangen.
Het kamp is inmiddels gesloopt. Ter herinnering van dit kamp werd de Straatweg hernoemd naar de Kampweg...
Toen deze foto in 1939 werd genomen, was het kamp DWP pas geopend.
Het grootste deel van de tekst en de foto van het kamp komen uit de boeken "Tusken Tsjûkemar en it Nannewiid" en "Doe't pake noch feint wie en beppe faam..." van de Stichting Werkgroep Historie Sintjohannesga e.o.
In Memorium
Om nog eens stil te staan bij de gevallenen van het dorpengemeenschap en omgeving, worden hier de namen genoemd die de Tweede Wereldoorlog niet hebben overleefd:
- Kornelis Wind - 10 mei 1940 te Ede
- Harm Jozef de Vries - 14 mei 1940 te Dordrecht
- Hendrik Jan Textor - 29 mei 1942 te Scheveningen
- Albert Marten Rinkema - 29 juni 1944 te Rottum
- Harm de Hey - 16 mei 1944 te Stolzenau (Duitsland)
- Lubbert de Jong - 26 juni 1944 te Niedermarsberg (Duitsland)
- Jan ten Hoeve - 1944 te Bubenheim (Duitsland)
- Richard Jung - 15 april 1945 te Scharsterbrug
Op het graf van Richard Jung, begraven in Sintjohannesga, staat een oorlogsmonument ter nagedachtenis van alle gevallenen.
Wat gebeurde allemaal tussen 20 en 29 maart?
21 maart 1875: Schoolverzuim bestrijding
Om het schoolverzuim te bestrijden worden aan kinderen van minder gegoede ouders een boterham uitgereikt.
21 maart 1932: De Rohelster-plassen
Het bestuur van de N.V. Ontginningsmaatschappij "De Drie Provinciën hield te St. Johannesga een bijeenkomst met de eigenaren van de gronde, welke zijn ontgonnen in het plan tot ontginning van de Rohelster-plassen in den Grooten St. Johannesgaster Veenpolder. "
22 maart 1934: Mislukte moordaanslag te St. johannesga
Te St. Johannesga is gearresteert de ongeveer 42-jarige S. de J. van aanslag op het leven van vrijwel even ouden K.S. aldaar door op dezen een revolveschot te lossen. S. werd niet geraakt.
Vermoed wordt dat een liefdesgeschiedenis aanleiding tot deze daad is.
29 maart 1950: Van Rohelsterwijde tot fruittuin van Haskerland
Te Rohel ontwikkelt zich een tuinbouwbedrijf dat, gezien het aaneensluitend geheel, waarschijnlijk het grootste complex op tuinbouwgebied in Friesland belooft te worden. Thans is 38 ha aan tuinders verkocht. Deze 38 ha, hetgeen ongeveer de helft van de beschikbare oppervlakte bedraagt, is verdeeld over acht bedrijven, die een gemiddelde grootte hebben van 5 ha. De hoofdzaak, ongeveer 80 pct., is bestemd voor fruitteelt, het overige deel voor groenteteelt.
De grond, waarop thans een tuinbouwcomplex bezig is te ontwikkelen, en dat men het Rohelsterwijde pleegt te noemen heeft een rijke geschiedenis van groeien en vergaan. Eeuwen geleden was het bedekt met bos, dat door watervloeden, stormen en misschien vuur verging. Planten groeiden en stierven, vormden een veenlaag, die later werd afgegraven. Het Rohelsterwijde, ook wel "Brandemar" ontstond.
Het Rohelsterwijde, dat Staatsdomein is, werd in werkverschaffing ontgonnen en wordt in de toekomst de fruittuin van Haskerland.
24 maart 1961: In Middensteentijd mensen in het Skar
In de Middensteentijd hebben er mensen gewoond in het Skar onder Rotsterhaule. Dat is zonneklaar gebleken uit een onderzoek, dat vanwege het Biologisch Archeologisch Instituut en het Fries Museum is ingesteld.
Reeds is een tiental haardjes (gekenmerkt door houtskool), veel afslag van vuursteen alsmede een serie vuurstenen werktuigjes gevonden. De bewoners hadden 7000 en 8000 jaar geleden een hoge zandkop uitgezocht, die nu in het kader van cultuurtechnische werken in de Grote Sint-Johannesgaster Veenpolder wordt geëgaliseerd. Juist op deze plek zal op den duur een boerderij verrijzen.
21 maart 1961: Commissie ter bevordering tuinbouw in Zuid-Friesland
de gemeentebesturen van Gaasterland, Haskerland, Heerenveen en Hemelumer Oldeferd hebben een verzoek om een bijdrage gekregen van de voorlopige commissie voor uitbreiding van de tuinbouw in Zuid-Friesland.
De Zuid-Friese Tuinbouw vereniging heeft eveneens een verzoek om financiële steun gekregen van de commissie.
29 maart 1966: Otter sprong bij jongen op bagagedrager
Op de polderdijk langs het Tjeukemeer, niet ver van de plaats waar in de afgelopen winter een dijkdoorbraak dreigde, is de negenjarige Douwe Oenema (zoon van de heer W. Oenema) uit Rotsterhaule zaterdagochtend aangevallen door een otter. Douwe, die op weg was van huis naar zijn oom H. Oenema, die in de omgeving van het Tjeukemeer woont, teneinde daar een paar laarzen te ruilen, die hij een vorige visite had aangetrokken, zag bij een inhem, waar des zomers vaak gezwommen wordt. - een naar hij aanvankelijk meende - vreemde zwarte hond uit het water komen. "Ik tocht: it is in wetterhoun" zo vertelde Douwe ons later.
Het dier rende achter hem aan en hapte naar Douwe's benen. De jongen schopte naar het dier om dit van hem af te houden en verloor daarbij een laars. De otter zag toen kans een gat in een kous van de jeugdige fietser te bijten. Vervolgens sprong de visotter, die een trap op zijn neus had gekregen, achter op de bagagedrager an de fiets. Douwe viel en met hem de otter, beide half onder het rijwiel.
21 maart 1973: Eerste "melkvrouw" van Nederland
De 19-jarige Atje de Leeuw uit Rotsterhaule ontving gistermiddag uit handen van de heer J.K. de Boer, namens de centrale examencommissie van de landelijke stichting beroepsopleiding levensmiddelenindustrie, het diploma van chauffeur rijdende melkontvangst. Doordat ze geslaagd is voor het theoretische gedeelte, is Atje de eerste vrouwelijke chauffeur rijdende melkontvangst van Nederland geworden.
29 maart 1979: Vogelwacht moet bedanken voor de bond
Een aantal boeren in Haskerland dreigt zijn medwerking aan de "vogelreservaten" van de vogelwachten op te zeggen. Ze hebben aan de vogelwacht in Rotsterhaule de eis gesteld, dat deze bedankt voor de Bond van Friese Vogelwachten. Deze bond heeft namelijk zijn medewerking verleend aan de Provinciale Planologische Dienst in Friesland (PPD) voor het opstellen van een kaart van alle terreinen in Friesland, die op enigerlei wijze als natuurgebied zijn aangemerkt.
22 maart 1985: Actie veemarkt tegen sluiten van toegang
Enkele veehandelaren hebben vanmorgen op de veemarkt in Leeuwarden actie gevoerd tegen de directie en de veemarktcommissie. Het was de kooplui een doorn in het oog dat vanmorgen van de drie aanvoergangen voor het vee er twee waren gesloten. Zij ondersteunden hun actie met het opplakken van pamfletten. Die werden overigens een korte tijd later door de directie verwijderd.
Harm Pen uit Rotsterhaouder, die de actie mede op touw heeft gezet, verklaarde dat er de laatste maanden steeds twee ingangen geopend waren. Op die manier kon hij zijn vee snel aan de balies krijgen. Nu dat tot een teruggebracht is omntstaan er volgens hem wachttijden. "Wij zijn nu langer dan drie kwartier onderweg". Bovendien is het zo dat de koenien uit de ligboxstallen moeilijk in de hand te houden zijn. Vanmorgen zijn er een stuk of zes losgeraakt.
25 maart 1987: Hondenplaag
St. Johannesga wordt geteisterd door een hondenplaag en dus was de hond en zijn stoelgang een hoogst belangrijk onderwerp van gesprek tijdens de vergadering van de Dorpengemeenschap St. Johannesga e.o. Talrijke mogelijke oplossingen van het hondenprobleem passeerden volgens de Jouster Courant de revue. Maar niet elke oplossing werd als meest geschikte geacht. "De suggestie van een mestquotum voor honden in te voeren werd door de vergadering ter kennisgeving aangenomen. Ook het plan omhet bestand met behulp van een luchtbuks te verkleinen werd na ampele overwegingen als een te rigoreuze maatregel terzijde geschoven." "Dat kun je niet doen", zo stelde wethouder M. Jelsma.
23 maart 1993: Jongeren Sint Johannesga willen met Wolwêzen verveling te lijf
Een kaal fietsenhok is koud, maar het is er droog. Als je daar een oud bankstel neerzet en wat prullenbakken voor de rotzooi, dan is zo'n hoekje bij het plaatselijk gymlokaal gauw geschikt om er vrienden te ontmoeten. Sintjohannesga biedt immers weinig keus, zeggen jongeren. Het dorp is saai, maar als je elkaar opzoekt, is de verveling te dragen. "We waren er altijd", zegt Erik Luik (20). Deze zomer zal dat weinig anders zijn. Maar echt prettig is dat niet meer, sinds de klachten van omwonenden opliepen en de gemeente verbodsbordjes spijkerde aan het gymlokaal. Daarom willen de jongeren van "Sint Jut" een clubhuis. Ze hebben de steun van de Stichting Wolwêzen Skarterlân.
27 maart 1996: Mannen vinden tegelijk eerste ei in Skarsterlân
Jan Lageveen (50) uit Sintjohannesga en Gerard Leenstra (62) uit Sint Nicolaasga hebben gisteren gelijktijdig als eersten een kievitsei in de gemeente Skarsterlân gevonden. Zij hebben het beiden omstreeks half elf gistermorgen geraapt en hun vondst een half uur later gemeld op het gemeentehuis. Toen beide eieren vers bleken te zijn - ze bleven niet drijven in een kom met water - en de twee vinders ook nog een geldige eierzoekerskaart hadden, besloten burgermeesters en wethouders beide mannen maar als eerste vinder te onderscheiden met een oorkonde en 10 gulden.
Bron berichtgevingen: Stichting Digitaal Archief Leeuwarder Courant
Wat gebeurde allemaal tussen 20 en 29 maart?
Het spook van DWP
Het spook van DWP, gehuld in een wit kleed of Nederlandse vlag, soms met een doodshoofd en een wit etensbord. Ik heb het niet over een extreem uitgedorste supporter op de voetbalvelden van de DWP, maar over een echt spook.
Met DWP wordt ook niet de voetbalclub van Sintjohannesga bedoeld, maar het rijkskamp DWP, dat tot 8 februari 1961 actief gebruikt werd op de Kampweg te Rotsterhaule. Hoewel deze barakkenkamp zelf al een zeer bewogen kamp is, gaat het spookverhaal niet over het barakkencomplex.
Het kamp heeft zijn naam te ontleend aan het witte grenspaaltje, dat indertijd de afscheiding vormde tussen Haskerland en Doniawerstal (welke later zijn samengevoegd tot de gemeente Skarsterlân). Het paaltje maakt deel uit van een heus spookverhaal.
In een andere roerige tijd, de Napoleontistische tijd, is in de omgeving van het grenspaaltje een ruiter door paardendieven gedood. Het slachtoffer spookte later in een wit kleed of gehuld in de Nederlandse vlag op deze eenzame plek. Soms had hij zijn doodshoofd op en een wit etensbord bij zich.
Sinds er in deze omgeving enkele woningen zijn gebouwd, heeft het spook zich niet meer laten zien...
Mocht u dus 's avonds laat een man gekleed in een wit kleed of een Nederlandse vlag zien in de buurt van de Kampweg/Wolvedyk, denk dan aan het spook van DWP...
Spijbelen voorkomen: Geef een boterham
Tegenwoordig wordt er van alles gedaan om het spijbelen, kinderen die met of zonder hulp van ouders lessen overslaan op school, te voorkomen. Toch lukt het de overheid maar niet om iedere leerplichtige in de schoolbanken te krijgen en te houden.
Dat het niet een nieuw probleem is van deze en vorige eeuw, bewijst een artikel in de Leeuwarder Courant van 21 maart 1875:
"ST. Johannesga, 16 Maart. Ook hier worden pogingen aangewend, om het schoolverzuim te bestrijden, en wel door het uitreiken van een flinken boterham aan kinderen van minder gegoede ouders. De ondervinding heeft geleerd, dat dit middel gunstig werkt en de boterhammen een sterke aantrekkingskracht uitoefenen.
Zeker valt tegen het middel wel iets te zeggen, doch zeker is een daardoor verkregen schoolbezoek beter dan schoolverzuim. Bovendien zullen alleen den volgenden winter weer boterhammen worden uitgereikt aan hen, die zich gedurende het geheele jaar niet aan willekeurig verzuim schuldig maakten."
Bron: Leeuwarder Courant - 21 maart 1875